“Con tôi chẳng bao giờ kể gì về một ngày đi học cả!”. Đó là nỗi băn khoăn rất phổ biến mà chuyên gia tâm lý Amy Morin – nhà trị liệu tâm lý, giảng viên chuyên ngành tâm lý tại Đại học Northeastern, tổng biên tập của Verywell Mind, tác giả cuốn sách “13 điều bố mẹ có sức mạnh tinh thần không làm” – thường nghe từ phụ huynh trong quá trình tham vấn. Bố mẹ mong muốn kết nối với con nhiều hơn, bước vào thế giới của con, trở thành “bạn thân” của con nhưng câu hỏi quen thuộc “Hôm nay đi học thế nào?” lại thường chỉ nhận về những câu trả lời ngắn gọn, qua loa: “Cũng… bình thường thôi bố/mẹ ạ!”
Câu hỏi tưởng chừng như rất cởi mở, khiến nhiều phụ huynh băn khoăn: Mình quan tâm con và kết nối với con hằng ngày… Nhưng vì sao con ngày càng ít chia sẻ? Vì sao hỏi mãi mà chẳng biết con đang nghĩ gì?. Theo Amy Morin, vấn đề không nằm ở việc trẻ khép mình, mà nằm ở cách người lớn bắt đầu câu chuyện. Một câu hỏi quá chung chung thường khiến trẻ không biết phải kể từ đâu, hoặc chọn cách trả lời nhanh cho xong. Ngược lại, những câu hỏi đúng, cụ thể và giàu cảm xúc có thể mở ra cả một thế giới suy nghĩ bên trong con – nơi có niềm vui, nỗi buồn, những băn khoăn và cả mong muốn được thấu hiểu.
Thay vào đó, bố mẹ hoàn toàn có thể lựa chọn cách tiếp cận khác: bắt đầu bằng những câu hỏi gần gũi, cụ thể và giàu cảm xúc hơn, để trẻ cảm thấy được lắng nghe và muốn chia sẻ. Khi trẻ được mời gọi nhìn lại những trải nghiệm trong ngày, các con không chỉ đơn thuần kể lại sự việc. Quá trình này giúp trẻ rèn luyện khả năng nhận diện cảm xúc, học cách giải quyết vấn đề, phát triển sự đồng cảm và hình thành tư duy phát triển – những nền tảng quan trọng của sức mạnh tinh thần lâu dài.
Dưới đây là 7 câu hỏi được Amy Morin gợi ý, không chỉ giúp tạo ra những cuộc trò chuyện chất lượng giữa bố mẹ và con, mà còn hỗ trợ trẻ từng bước trở nên vững vàng hơn về mặt tinh thần.
1. “Điều gì làm con vui nhất hôm nay?”
Câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản này lại có tác dụng lớn trong việc giúp con nhìn lại một ngày theo hướng tích cực. Thay vì chỉ nhớ đến bài kiểm tra khó hay một chuyện chưa vui, con được khuyến khích “soi đèn” tìm ra những khoảnh khắc dễ chịu, dù rất nhỏ. Với những trẻ không thích đi học hoặc hay để ý đến điều chưa ổn, thói quen này sẽ dần nuôi dưỡng sự lạc quan và lòng biết ơn – hai “lá chắn” quan trọng giúp con vững vàng hơn về tinh thần.
Bố mẹ nên làm gương bằng cách chia sẻ trước để con thấy việc kể ra cảm xúc là điều tự nhiên: “Hôm nay điều vui nhất của mẹ là được đi bộ một chút trong giờ nghỉ trưa.” Khi đó, con sẽ dễ mở lòng hơn và kể: “Giờ ra chơi con được đá cầu với các bạn.” Từ một câu trả lời nhỏ, bố mẹ có thể hỏi thêm để kéo dài cuộc trò chuyện.
2. “Hôm nay có chuyện gì con làm chưa tốt nhưng học được điều gì không?”
Con cần được hiểu rằng mắc lỗi không phải là điều đáng xấu hổ. Ngược lại, sai sót là một phần tự nhiên của quá trình học hỏi và trưởng thành. Khi bố mẹ tạo không khí an toàn để con nói về lỗi sai, con sẽ bớt sợ bị trách mắng và dám thử, dám làm hơn trong tương lai.
Điều quan trọng là cách hỏi. Bố mẹ nên giữ giọng nhẹ nhàng, tò mò chứ không phán xét: “Hôm nay có chuyện gì mà lần sau con sẽ làm khác đi không?” Khi không bị áp lực phải “đúng”, con có thể chia sẻ rất thật: “Con quên mang sách thư viện, nên tối nay con sẽ để sẵn vào cặp.” Qua đó, con học được cách chịu trách nhiệm và tự tìm giải pháp cho mình.
3. “Hôm nay con thấy tự hào về ai?”
Câu hỏi này giúp con rời sự chú ý khỏi bản thân để nhìn ra xung quanh, từ đó nuôi dưỡng sự đồng cảm và khả năng kết nối với người khác. Qua câu trả lời của con, bố mẹ cũng có thể hiểu thêm về các mối quan hệ của con ở trường, con quý ai, con ngưỡng mộ điều gì và những giá trị nào đang dần hình thành trong con.
Để con dễ trả lời hơn, bố mẹ có thể gợi mở: “Hôm nay con có thấy ai cố gắng hoặc làm điều gì tốt không?” Có lúc con sẽ kể về một người bạn, có lúc lại nói về chính mình: “Bạn con quên đồ ăn, nên con chia phần của mình cho bạn.” Những câu trả lời như vậy là dấu hiệu cho thấy con đang học cách quan tâm và sống tử tế với người khác.
4. “Nếu được thay đổi một điều, con muốn hôm nay tốt hơn ở chỗ nào?”
Câu hỏi này cho phép con nhìn nhận những điều chưa trọn vẹn trong ngày mà không bị cuốn vào cảm xúc tiêu cực. Thay vì than phiền hay buồn bực, con được khuyến khích suy nghĩ theo hướng: “Lần sau mình có thể làm gì khác đi?”. Đây chính là nền tảng của tư duy giải pháp.
Bố mẹ có thể hỏi theo cách vui vẻ, sáng tạo để giảm áp lực: “Nếu có cây đũa thần, con muốn thay đổi điều gì của hôm nay?” Khi con trả lời: “Con ước có thêm thời gian làm bài vẽ”, bố mẹ có thể tiếp tục cùng con nghĩ cách: “Vậy con muốn mang về nhà làm tiếp hay sắp xếp thời gian khác không?” Như vậy, con học được cách biến mong muốn thành hành động cụ thể.
5. “Hôm nay con đã giúp ai chưa?”
Những câu hỏi về hành động tử tế giúp con dần hình thành thói quen sống có trách nhiệm và biết quan tâm đến người khác. Khi được hỏi thường xuyên, con sẽ bắt đầu để ý xem mình có thể giúp ai, giúp việc gì, dù rất nhỏ. Lòng tốt từ đó trở thành điều tự nhiên, không cần nhắc nhở.
Bố mẹ không cần tìm kiếm những việc lớn lao, chỉ cần hỏi nhẹ nhàng: “Hôm nay con đã giúp được việc gì chưa?” Con có thể nhớ ra những điều rất giản dị: “Con giúp cô giáo phát giấy cho cả lớp.” Khi bố mẹ ghi nhận và khích lệ, con sẽ cảm thấy việc giúp người khác là điều đáng tự hào và muốn lặp lại nhiều hơn.
6. “Hôm nay có điều gì con thấy thú vị nhất?”
Câu hỏi này đặt sự tò mò lên trên điểm số hay thành tích. Khi bố mẹ quan tâm đến điều con thấy thú vị, con sẽ hiểu rằng việc học không chỉ xoay quanh bài kiểm tra, mà còn là khám phá thế giới xung quanh. Điều này giúp nuôi dưỡng tình yêu học hỏi lâu dài.
Đừng giới hạn câu trả lời trong sách vở. Con có thể kể những điều rất đời thường như: “Hôm nay con mới biết cô giáo biết chơi đàn violin.” Bố mẹ hãy thể hiện sự hào hứng thật sự, hỏi thêm để kéo dài câu chuyện. Sự quan tâm chân thành của bố mẹ chính là động lực lớn nhất để con tiếp tục chia sẻ.
7. “Có điều gì mới con muốn thử không?”
Bố mẹ hãy khuyến khích con bước ra khỏi vùng an toàn và học cách can đảm. Con không cần phải giỏi ngay từ đầu, chỉ cần dám thử đã là một trải nghiệm quý giá. Khi bố mẹ nhấn mạnh rằng “thử” không đồng nghĩa với “phải thành công”, con sẽ bớt sợ thất bại.
Nếu con còn do dự, bố mẹ có thể gợi ý nhẹ nhàng: “Có câu lạc bộ hay hoạt động nào con muốn thử tham gia một lần không?” Khi biết rằng mình không bắt buộc phải gắn bó lâu dài, con sẽ dễ sẵn sàng khám phá hơn. Qua mỗi lần thử, con sẽ hiểu bản thân hơn và dần tự tin vào khả năng của mình.
Nguồn: CNBC
