THẦY CỦA TÔI

Đã từng là học trò, ai cũng có kỉ niệm về thầy, cô giáo dạy mình. Cũng như mọi người, tôi có nhiều kỉ niệm về thầy cô đã dạy mình từ tiểu học đến đại học. Ở cấp học nào cũng có những người thầy mình kính trọng, mình yêu quý.

Hôm nay tôi viết về một người thầy đặc biệt. Tôi lại là học trò ở tuổi 45, sau 22 năm, đứng trên bục giảng của trường Cao đẳng sư phạm (10 năm), Đại học sư phạm (12 năm). Có rất nhiều điều đáng nói về người thầy đặc biệt này.

Suy nghĩ táo bạo: Thầy tôi là giáo viên Toán vào nghề năm 1958 tại Hải Phòng, thông minh và cá tính. Trí tuệ và cá tính mạnh dẫn thầy đến một suy nghĩ táo bạo về phương pháp dạy học của một giáo viên trẻ 22 tuổi mới ra trường.Trong  một Hội giảng của ngành giáo dục Hải Phòng, bài giảng của thầy đã gây tiếng vang lớn: không phụ thuộc sách giáo khoa, không tuân theo các bước của phương pháp dạy học truyền thống mà bắt đầu từ những câu hỏi của học sinh và thầy trò cùng giải quyết những vấn đề nảy sinh đó. Thời bấy giờ, đây là chuyện động trời. Nhiều người phản đối, phê phán dạy như vậy là tự do, không theo sách, không theo quy chế, quy định của ngành; nhưng lại có người lại cho rằng, đó là tiến bộ, là đổi mới. Bởi vì nội dung học xuất phát từ nhu cầu của học sinh, giải quyết vấn đề nhận thức của học sinh. Cũng từ Hội giảng đó, ra đời một cách nhìn nhận mới, một xu hướng mới trong dạy học và cũng xuất hiện một nhân tố mới trong giáo dục Việt Nam.

Nghiên cứu độc đáo: Tâm huyết với nghề, có nhiều ý tưởng mới, thầy được cử đi học tại Liên Xô vào cuối những năm sáu mươi, đầu những năm bảy mươi của thế kỷ trước. Đất nước Xô viết, các nhà khoa học sư phạm lớn của Xô viết đã giúp thầy hoàn thành mơ ước ấp ủ bao nhiêu năm. Hoàn thành luận văn Phó tiến sĩ, thầy được chuyển tiếp làm Tiến sĩ của trường Đại học Lômônôxốp. Thầy nghiên cứu đem toán học hiện đại vào dạy từ lớp 2, tại trường Thực nghiệm 91 Moskva trước sự ngỡ ngàng, kinh ngạc của các nhà sư phạm hàng đầu Xô viết. Thầy đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ (nay gọi Tiến sĩ khoa học ) “Quy trình kỹ thuật hình thành khái niệm khoa học” một cách xuất sắc. Cánh cửa nghiên cứu khái niệm khoa học đã được chinh phục lần đầu tiên trên thế giới một cách tường minh bởi người Việt Nam. Một công trình độc đáo kết tinh trí tuệ Việt Nam và tính ưu việt của môi trường giáo dục Xô viết.

Thực nghiệm thành công: Về nước năm 1978, thầy xin về dạy lớp Một trước sự ngỡ ngàng, pha chút hoài nghi của bao nhiêu người. Một Tiến sĩ Khoa học hàng đầu đất nước,  xin dạy lớp Một. Một chuyện khó tin lúc bấy giờ và cả đến hôm nay. Bởi vì, thầy muốn xây dựng đã một nền giáo dục mới, bắt đầu từ lớp Một. Trường Thực nghiệm Giảng Võ, cái nôi của Giáo dục thực nghiệm Việt Nam hình thành, đã gây chú ý và quan tâm của nhiều người làm giáo dục lúc bấy giờ. Sau này được đổi thành Trung tâm Công nghệ giáo dục (viết tắt là CGD). Thầy đã đem cả cuộc đời và học vấn Tiến sĩ để “đánh cược” với nền giáo dục truyền thống hiện tại, thay đổi cơ bản nền giáo dục về cả: nội dung, phương pháp và tổ chức. Một nền giáo dục Mới – Buộc phải Mới tận nguyên lý của nó. Một nền giáo dục công nghệ hóa, có thể triển khai theo cái mẫu được các nhà khoa học tạo ra bằng thực nghiệm. Hoạt động dạy học có thể thiết kế, thi công và chuyển giao, khắc phục những rủi ro cá nhân của người dạy, đảm bảo độ thành công cao trên diện rộng. Với thầy, hạnh phúc nhất khi học trò trường thực nghiệm được trang bị một “đầu óc vũ trang” chứ không phải “đầu óc chất đầy”. Đi học là hạnh phúc, mỗi ngày đến trường náo nức một ngày vui, bắt đầu từ Trung tâm Công nghệ giáo dục. Sau này trở thành triết lí của nhiều trường tiểu học cả nước. 

Thầy nói với giáo viên: Trẻ con tinh lắm, nhận ra tư cách của người thầy, làm thầy bao giờ cũng vì lợi ích học sinh. Lẽ sống của người thầy là học sinh. Sự sống, sức sống của thầy là học sinh.                           

Dạy học là tổ chức các hoạt động Học. Dạy học là một quy trình có tổ chức, có kiểm soát, có kết quả, ở đó: Thầy tổ chức – Trò hoạt động, Thầy giao việc – Trò làm việc, Thầy nói ít – Trò làm nhiều; Thầy nói một lần – Trò làm nhiều lần. Công nghệ giáo dục đã kỹ thuật hóa những khẩu hiệu chung chung mơ hồ như: dạy học tích cực, phát huy tính chủ động của học sinh, dạy không đọc, chép,…thành hiện thực tại trường thực nghiệm. Mặc dù không chấm điểm thường xuyên mà trẻ con vẫn ham học, vẫn thích học lại thêm một phát hiện của giáo dục thực nghiệm. Đó là thực tế diễn ra hàng ngày ở trường Thực nghiệm. Công nghệ giáo dục là cuộc cách mạng, có lúc đã được triển khai hầu hết các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Dũng cảm vị tha: Thầy được biết đến như một nhà giáo dục cấp tiến, có nhiều công trình cải cách giáo dục. Với cá tính mạnh mẽ thầy kiên quyết bảo vệ đến cùng không khoan nhượng tư tưởng, triết lí của mình. Có người bảo thế là cực đoan, không khéo ngoại giao, có người cho là kiêu căng, ngạo mạn, có người bảo là liều lĩnh ngông cuồng, …. Còn với tôi,thầy là người dũng cảm, một nhà khoa học chân chính, một người trung thực. Không màng danh lợi, không sợ thị phi, thầy kiên trì mục tiêu cải cách giáo dục của mình, vì hạnh phúc của học sinh. Nhiều phát ngôn, phát biểu của thầy lúc đầu nghe lạ tai, có người bất bình, khó chịu nhưng chỉ sau một vài năm, có thể chục năm sau chính họ lại nói và làm tương tự như thầy đã làm từ chục năm về trước. Thành tựu của Công nghệ giáo dục lúc được sử dụng, ca ngợi, có lúc bị ngừng, bị phê phán. Thầy biết, chỉ cười, hình như thấy đã biết trước được điều này. Thầy vẫn làm việc, vẫn giảng bài, vẫn viết sách.

Trọn đời cống hiến: Hôm nay ở tuổi 85, thầy vẫn miệt mài làm việc, muốn truyền cho thế hệ sau những điều tâm huyết, gan ruột của mình. Trên bàn làm việc của thầy những trang đầu tiên của cuốn sách “Giáo dục hiện đại – triết học và lịch sử” dự định xuất bản năm 2021 đã bắt đầu.

Tôi thật hạnh phúc là học trò của thầy: Một nhân cách lớn – Chấp nhận tất cả để thực hiện mục tiêu thay đổi căn bản và toàn diện nền giáo dục nước nhà. Tôi cầu mong thầy khỏe mạnh, sống lâu để truyền lửa cho hàng triệu giáo viên, học sinh cả nước hoàn thành tâm nguyện của thầy.

Đánh giá về thầy vẫn còn nhiều ý kiến đa chiều. Với nhiều người, thầy là nhà cải cách giáo dục triệt để, một nhà khoa học đích thực tài ba, một nhà giáo tâm huyết, một người thầy đáng kính. Lịch sử giáo dục chắc chắn phải có tên tuổi, sự nghiệp của thầy với những tư tưởng, triết lí, thuật ngữ, phương pháp, kĩ thuật dạy học và cả những phát biểu gây ấn tượng sâu sắc của thầy.

Triệu, triệu học sinh Việt Nam biết ơn Thầy và tự hào về Thầy. 

7/11/2020.