LÀM THẦY

Chúng ta ai cũng có một nghề để phục vụ, để kiếm sống. Ai cũng yêu nghề, gắn bó với nghề. Nghề nào cũng quý, cũng đáng tôn trọng. 

Người lái máy bay gọi là Phi công, người chữa bệnh gọi là Bác sĩ.

Người dạy học (dù là nam hay nữ), đơn giản chỉ gọi là Thầy.  

Từ ngàn đời nay, vị thế người Thầy đã được khẳng định: Thầy chỉ đứng sau vua (quân – sư – phụ); làm Thầy thật cao quý (Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy, Tôn sư – trọng đạo) và xã hội không thể thiếu Thầy (phi trí – bất hưng). Xã hội đề cao vị thế của Thầy thì đòi hỏi cao phẩm hạnh của Thầy: chính trực, ngay thẳng, thanh liêm, công bằng, thận trọng trong hành xử, không nóng giận, không chọn việc nhẹ, không nhận phần hơn. Đó là cốt cách của Thầy.

Có nhiều người nghĩ làm Thầy là công việc nhàn hạ (mưa chẳng đến mặt, nắng chẳng đến đầu), biết chữ thì là Thầy. Không đơn giản như vậy. Không phải ai cũng theo được đến cùng cái “nghiệp” làm Thầy.

Sản phẩm của người thợ làm ra: có chính phẩm, có thứ phẩm, có phế phẩm.

Đối với người Thầy thì không. 

Tất cả là chính phẩm. Thầy không thể bỏ quên bất cứ học sinh nào, cũng không thể bỏ qua bất cứ khiếm khuyết nào của học trò. Chỉ như vậy thôi, đã tốn nhiều tâm trí, sức lực của Thầy. 

Thầy yêu trò như con, vừa là cha nghiêm vừa là mẹ hiền. 

Thầy dạy trò tất cả, từ đi đứng, ăn nói đến nếp nghĩ, cách làm. Dạy trò nhớ công sinh thành của cha mẹ, biết ơn những người làm ra hạt gạo, củ khoai; cảm ơn trời đất, quý trọng cỏ cây, nhớ ngày hôm qua và biết quý ngày hôm nay… 

Chỉ một việc đơn giản. Học sinh lớp Một, ngày vào trường còn ngơ ngác, hiếu động, tự do. Sau một tháng đã vào nề nếp, sau một học kỳ đã biết đọc, biết viết. Sau một năm đã viết thạo, đọc thông. Đó là một kỳ công của những người làm Thầy, không phải ai cũng làm được. Chính Thầy là người thực thi sứ mệnh cao cả “trăm năm trồng người” cho dân tộc, cho đất nước.

Thành bại của trò là vui buồn của Thầy. Thầy lo trò chưa khỏe, chưa ngoan, chưa giỏi, bị cha mẹ trách phạt ở nhà, không an toàn khi đi đến đường. Thầy làm tất cả lặng lẽ, tự nhiên, không tính toán. Cha mẹ chẳng bao giờ kể công với con, Thầy cũng như vậy với trò. 

Với Thầy “Cho là Nhận”.

Đã mấy ai hiểu hết lòng Thầy. Thầy hành xử theo lẽ phải hơn là tranh đấu được – thua, nếu đúng mà thua thì chấp nhận, còn thắng mà sai thì nhất quyết không làm. Thầy không to tiếng, vì nói đủ nghe, người hiểu sẽ hiểu – nói to người không hiểu vẫn không. Người đời tìm lí do để tranh đấu, còn Thầy tìm lí do để tha thứ. Nhường nhị, vị tha là “thua đẹp” – “thua để thắng”. Thầy chỉ khen người mà không chờ người khen mình, chấp nhận những phán xét của mọi người nhưng không chê bai làm tổn thương người khác. Thầy là biểu tượng của đạo đức và trí tuệ. Sau bao nhiêu năm bươn chải trên đường đời, có được, có mất. Nhiều học trò vẫn nhớ về Thầy, đó là tài sản vô giá, là niềm an ủi của Thầy.    

Thời hội nhập, xã hội hiện đại đã thay đổi nhiều. Nuôi con thì dễ – Dạy con thì khó. Cha mẹ càng cần đến Thầy, người ta lại đặt lên vai Thầy thêm nhiều kì vọng, nhiều sức ép. 

Thầy phải có Tâm và có Tầm: Bảo thủ, áp đặt, giáo điều, hạn hẹp sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực của trò. Còn cha mẹ cũng cần bao dung như thầy và cởi mở như bạn bè của con, làm gương cho con. Cha mẹ có “Tôn sư – Trọng đạo” con mới ngoan, mới giỏi. Con cái luôn là tài sản quý giá nhất của mỗi gia đình. Thành đạt của con cái giá trị hơn nhiều của cải và địa vị cha mẹ có. Bởi vì “Con hơn cha thì nhà có phúc”. Thầy có thể bị nhiều sức ép. Đó là thử thách, đồng thời cũng là động lực để hoàn thiện, Thầy chưa bao giờ nghĩ mình hoàn hảo. 

Làm Thầy, không cần lưu danh trên Tượng đồng, Bia đá. Sự lớn khôn, thành đạt và tình yêu của trò chính là phần thưởng quý giá nhất, là hạnh phúc của Thầy. “Lương sư – Hưng quốc” là chân lí của mọi thời đại và cũng là lẽ sống của Thầy. 

Trẻ em thế kỉ 21 thông minh, cá tính, có óc phê phán, biết nhận xét người lớn qua cách hành xử thường ngày. Trẻ em luôn vô tư và công bằng. Trẻ yêu ai thì đó là người Tốt, đây là sự thật. Tất cả chúng ta hãy sống xứng đáng với trẻ em.

Xứng đáng với trẻ em là xứng đáng với đạo làm Thầy. 

                                                                                   NGƯT. Lê Tiến Thành

                                                                              Chủ tịch Hội đồng Giáo dục                                                                Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory